Doç. Dr. İlknur Yüksel Kaptanoğlu Kimdir?

Doç. Dr. İlknur Yüksel-Kaptanoğlu, sosyoloji, demografi, toplumsal cinsiyet çalışmaları ve sosyal araştırma yöntemleri alanlarında çalışan bir akademisyendir. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsünde Sosyal Araştırma Yöntemleri alanında görev yapmaktadır. Çalışmaları özellikle kadınlara yönelik şiddet, toplumsal cinsiyet eşitsizliği, nüfus araştırmaları, erken yaşta ölümlülüğü etkileyen toplumsal ve kültürel faktörler, üreme sağlığı ve nicel-nitel araştırma yöntemleri üzerinde yoğunlaşmaktadır. Akademik çalışmaları, sosyal ve beşerî bilimler ile nüfus, aile, toplumsal cinsiyet ve sosyal sorunlar arasındaki ilişkileri kapsamaktadır.

Yüksel-Kaptanoğlu'nun araştırmaları, toplumsal sorunların yalnızca bireysel deneyimler üzerinden değil, nüfus verileri, sosyal yapı, kültürel etkenler ve kamu politikalarıyla ilişkili olarak incelenmesine katkıda bulunmaktadır. Özellikle kadınlara yönelik şiddetin yaygınlığını ve belirleyicilerini, ergen kız çocuklarının maruz kaldığı şiddeti, gebelik döneminde yaşanan eş şiddetini ve toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin farklı boyutlarını araştırmaktadır. Bu çalışmalar, bilimsel araştırmaların toplumsal sorunların ölçülmesi, anlaşılması ve politika geliştirme süreçlerine katkısı bakımından önem taşımaktadır.

Künye Bilgileri

Doç. Dr. İlknur Yüksel-Kaptanoğlu, Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsünde görev yapmaktadır.

Akademik ve Bilimsel Kariyeri

İlknur Yüksel-Kaptanoğlu lisans eğitimini 1987-1993 yılları arasında Orta Doğu Teknik Üniversitesinde tamamladı. Ardından aynı üniversitede 1995-1997 yılları arasında yüksek lisans eğitimi aldı. Yüksek lisans çalışması, boş zaman etkinliklerine ayrılan zamanın incelenmesi üzerineydi. Doktora eğitimini 2002-2008 yılları arasında Hacettepe Üniversitesinde sürdürdü. Doktora araştırmasında Türkiye'de erken yaşta ölümlülüğü etkileyen kültürel faktörleri nicel ve nitel yöntemlerle analiz etti. Bu eğitim çizgisi, nüfus araştırmalarıyla toplumsal ve kültürel çözümlemeleri bir araya getiren akademik yaklaşımının temelini oluşturdu.

2002-2009 yılları arasında Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsünün Ekonomik ve Sosyal Demografi Anabilim Dalında araştırma görevlisi olarak çalıştı. Akademik kariyerini daha sonra aynı üniversitede sürdürerek Sosyal Araştırma Yöntemleri alanında doçent unvanıyla görev yaptı. Lisansüstü düzeyde dersler veren Yüksel-Kaptanoğlu'nun akademik çalışmaları, nüfus araştırmalarında kullanılan nicel ve nitel yöntemleri toplumsal cinsiyet, aile, sosyal sorunlar ve sağlık konularıyla buluşturmaktadır.

Araştırmalarının önemli bir bölümü kadınlara yönelik şiddetin toplumsal boyutlarını ve yaygınlığını anlamaya yöneliktir. Tuğba Adalı ile birlikte hazırladığı Intimate Partner Violence During Pregnancy in Turkey: Determinants From Nationwide Surveys başlıklı 2021 tarihli makalesinde, Türkiye genelindeki araştırmalardan yararlanarak gebelik döneminde eş şiddetiyle ilişkili etkenleri inceledi. Journal of Interpersonal Violence dergisinde yayımlanan bu çalışma, şiddetin yalnızca bireysel ilişkiler düzeyinde değil, daha geniş toplumsal koşullar çerçevesinde de ele alınmasına katkı sağlamaktadır.

2024 yılında The Lancet Child & Adolescent Health dergisinde yayımlanan Intimate partner violence against adolescent girls: regional and national prevalence estimates and associated country-level factors başlıklı araştırmada, ergen kız çocuklarının maruz kaldığı eş şiddetinin bölgesel ve ulusal yaygınlık tahminleri ile ülke düzeyindeki ilişkili etkenler ele alındı. Yüksel-Kaptanoğlu'nun uluslararası araştırmacılarla birlikte yer aldığı bu çalışma, şiddetin farklı ülkelerdeki boyutlarını karşılaştırmalı biçimde değerlendiren geniş kapsamlı bir araştırmadır.

2024 tarihli bir başka çalışması, Türkiye'de anne ölüm oranları ve bu konudaki uzman görüşleri üzerineydi. Examining expert views on maternal mortality in Turkey: A qualitative study başlıklı makale, sağlık alanındaki uzmanların değerlendirmelerini nitel araştırma yöntemiyle ele aldı ve Public Health Nursing dergisinde yayımlandı. Aynı yıl mültecilere sunulan cinsel ve üreme sağlığı hizmetlerini inceleyen bir araştırmada da yer aldı. A descriptive analysis of sexual and reproductive health services for refugees provided through minimum initial service package approach başlıklı çalışma, mültecilere yönelik sağlık hizmetlerinin değerlendirilmesine odaklandı. Bu yayınlar, araştırma alanının toplumsal cinsiyet ve nüfus çalışmalarının yanı sıra halk sağlığı ve göç bağlamına da uzandığını göstermektedir.

Yüksel-Kaptanoğlu'nun 2024 yılında Toplum ve Hekim dergisinde yayımlanan “Sirenler Çalmalı: Türkiye'de Kadınlara Yönelik Şiddet” başlıklı makalesi, kadınlara yönelik şiddeti toplumsal bir sorun olarak ele alan çalışmalarındandır. Ayrıca Cansu Dayan ile birlikte yürüttüğü çevrim içi odak grup görüşmeleri ve derinlemesine mülakatlara ilişkin araştırması, sosyal bilimlerde nitel veri toplama deneyimlerinin ve yöntemsel süreçlerin önemini ortaya koymaktadır. 2025 yılında E. Dündar ile birlikte yayımladığı Türkiye'deki Sosyal Bilimlerde Düşünümsellik: Metodolojik Yansımalar ve Uygulamalar başlıklı makalesi de sosyal bilim araştırmacılarının kendi konumlarını, yöntemlerini ve araştırma süreçlerini değerlendirmesine odaklanmaktadır.

Bilimsel faaliyetleri yalnızca makale yazarlığıyla sınırlı değildir. Hacettepe Üniversitesi akademik kayıtlarında araştırma projeleri ve tez danışmanlıkları da yer almaktadır. Üniversitenin AVESİS profilinde 55 yayın, 15 proje ve 15 tez danışmanlığı bilgisi bulunmaktadır. Aynı profilde Web of Science kapsamında 7, Scopus kapsamında 9 yayın kayıtlıdır. Bu sayılar, akademik veri tabanlarının kapsamına ve güncellenme tarihine göre değişebileceğinden, araştırmacının bütün bilimsel üretimini tek başına temsil eden sabit ölçütler olarak değerlendirilmemelidir.

Eserleri, Kitapları ve Makaleleri

Doç. Dr. İlknur Yüksel-Kaptanoğlu'nun bilimsel üretimi ağırlıklı olarak hakemli dergilerde yayımlanan makaleler, ortak araştırmalar ve toplumsal sorunlara yönelik akademik incelemelerden oluşmaktadır. Çalışmaları, demografik verilerin toplumsal cinsiyet eşitliği, kadınlara yönelik şiddet, sağlık hizmetleri ve sosyal araştırma yöntemleriyle birlikte değerlendirilmesine odaklanmaktadır.

Öne çıkan bilimsel yayınları arasında şunlar bulunmaktadır:

• Intimate Partner Violence During Pregnancy in Turkey: Determinants From Nationwide Surveys (2021). Türkiye'de gebelik döneminde eş şiddetiyle ilişkili etkenleri ulusal araştırmalar üzerinden inceleyen makale. Journal of Interpersonal Violence dergisinde yayımlanmıştır.

• Structural monitoring of selected national legislation of Turkey on gender-based violence against women (2020). Türkiye'de kadınlara yönelik toplumsal cinsiyete dayalı şiddetle ilgili seçilmiş yasal düzenlemeleri ele alan araştırma. Journal of Gender-Based Violence dergisinde yayımlanmıştır.

• Intimate partner violence against adolescent girls: regional and national prevalence estimates and associated country-level factors (2024). Ergen kız çocuklarına yönelik şiddetin bölgesel ve ulusal yaygınlığını ve ülke düzeyindeki ilişkili etkenleri inceleyen uluslararası araştırma. The Lancet Child & Adolescent Health dergisinde yayımlanmıştır.

• Examining expert views on maternal mortality in Turkey: A qualitative study (2024). Türkiye'de anne ölümlerine ilişkin uzman görüşlerini nitel araştırma yöntemiyle değerlendiren makale. Public Health Nursing dergisinde yayımlanmıştır.

• A descriptive analysis of sexual and reproductive health services for refugees provided through minimum initial service package approach (2024). Mültecilere yönelik cinsel ve üreme sağlığı hizmetlerini inceleyen ortak araştırma.

• Sirenler Çalmalı: Türkiye'de Kadınlara Yönelik Şiddet (2024). Kadına yönelik şiddeti toplumsal bir sorun olarak ele alan makale. Toplum ve Hekim dergisinde yayımlanmıştır.

• Türkiye'deki Sosyal Bilimlerde Düşünümsellik: Metodolojik Yansımalar ve Uygulamalar (2025). Sosyal bilimlerde araştırmacının konumunu ve yöntemsel değerlendirmeyi ele alan, E. Dündar ile birlikte hazırladığı makale.

Yüksel-Kaptanoğlu'nun kitap çalışmalarına katkıları da bulunmaktadır. Bir Toplumsal Cinsiyet Muhasebesi kitabında “Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden Türkiye'de Nüfus Politikalarına ve Hane Halkı Yapısındaki Değişime Bakış” başlıklı bölümle yer almıştır. Ayrıca Syrian Refugees in Turkey: A Demographic Profile and Linked Social Changes adlı, 2020 yılında Routledge tarafından yayımlanan kitapta yer alan araştırma ekibinin çalışmalarına katkıda bulunan akademisyenler arasındadır.

Bilimsel çalışmalarına ve akademik kayıtlarına doğrudan ulaşılabilecek bağlantılar aşağıdadır:

Hacettepe Üniversitesi AVESİS akademik profili:
https://avesis.hacettepe.edu.tr/ilknury

AVESİS yayınları:
https://avesis.hacettepe.edu.tr/ilknury/yayinlar

AVESİS araştırma alanları:
https://avesis.hacettepe.edu.tr/ilknury/arastirma

Hacettepe Üniversitesi İngilizce akademik profili:
https://research.hacettepe.edu.tr/en/persons/ilknur-y%C3%BCksel-kaptano%C4%9Flu-11/

ORCID:
https://orcid.org/0000-0001-5969-1238

DergiPark akademik profili:
https://dergipark.org.tr/tr/pub/%40ilknury

Anne ölümleri üzerine araştırmanın üniversite duyurusu ve akademik haberler:
https://hips.hacettepe.edu.tr/tr/doc_dr_ilknur_yukselkaptanoglu-1260