Bolluk Çağında Açlık Neden Bitmiyor?

Spekülatif  Ekonomi ve İsrafın Termodinamiği

Modern ekonomi, büyüme odaklı yapısı içerisinde sınırsız bir tüketim ve üretim döngüsünü zorunlu kılar. Ancak bu durum, kaynakların verimli kullanılmasından ziyade, gıdanın bir metaya dönüştürülerek küresel borsalarda spekülasyon malzemesi yapılmasına yol açıyor. Gıda fiyatları, gerçek arz-talep dengesinden ziyade vadeli işlem piyasalarındaki yatırımcı beklentilerine göre şekilleniyor. "Nicholas Georgescu-Roegen, Vanderbilt Üniversitesi, 'Ekonomik süreçlerin hızlanması, aslında kaynakların daha hızlı tükenmesi ve çevre üzerinde geri dönülemez bir düzensizlik yani entropi yaratılması anlamına gelir', The Entropy Law and the Economic Process, Cambridge, 1971"[1] görüşüyle, sınırsız büyüme mitinin fiziksel gerçeklerle nasıl çeliştiğini bilimsel bir düzlemde açıklar.

Bugün dünya genelinde üretilen gıdanın yaklaşık üçte biri, dağıtım zincirindeki kopukluklar, soğuk zincir yetersizliği veya gelişmiş ülkelerdeki aşırı tüketim tercihleri nedeniyle çöpe gitmektedir. Bu israf sadece fiziksel bir madde kaybı değil, aynı zamanda o gıdayı üretmek için harcanan milyarlarca metreküp suyun, toprağın ve insan emeğinin heba olması demektir. Sistemimiz, en çok ihtiyaç duyan coğrafyalara gıdayı ulaştırmak yerine, kâr marjı en yüksek piyasalara odaklandığı sürece, bolluk içindeki yoksulluk bir modern zaman trajedisi olmaya devam edecektir.

[1] Nicholas Georgescu-Roegen, Vanderbilt Üniversitesi, "Ekonomik süreçlerin hızlanması, aslında kaynakların daha hızlı tükenmesi ve çevre üzerinde geri dönülemez bir düzensizlik yani entropi yaratılması anlamına gelir", The Entropy Law and the Economic Process, Cambridge, 1971

Gıda Egemenliği ve Yerel Direnç Mekanizmaları

Teknolojik ilerleme, insanın doğaya hükmetme gücünü artırmış olsa da, bu gücü nasıl kullanması gerektiğine dair ahlaki olgunluğu aynı hızda gelişmemiştir. Bir yanda küresel endüstriyel tarımın monokültür yapısı, biyoçeşitliliği azaltarak toprağı uzun vadede verimsizleştirirken, diğer yanda "Vandana Shiva, Navdanya, 'Gıda egemenliği, yerel toplulukların kendi tohumlarını koruması ve doğal dengeyi gözeten üretim biçimlerine dönmesiyle mümkündür, aksi takdirde endüstriyel tarım sadece eşitsizliği derinleştirir', Who Really Feeds the World?, Kaliforniya, 2016"[1] diyerek alternatif bir yol haritası sunar.

Endüstriyel tarım modelleri, verimi artırma iddiasıyla yola çıksa da aslında küçük ölçekli üreticiyi sistemin dışına itmekte ve gıda bağımlılığını artırmaktadır. Gerçek ilerleme, devasa ölçekli endüstrilerin tekeline girmekten değil, yerel üretimin desteklenerek global tedarik zincirlerinin daha şeffaf ve adil hale getirilmesinden geçer. Teknoloji burada bir efendi değil, yerel çiftçinin verimini artıran bir "hizmetkar" rolüne bürünmelidir. Ancak bu dönüşüm, yalnızca teknik bir iyileştirme değil, aynı zamanda etik bir tercihtir.

Emanet Etiği ve Geleceğin İnşası

Meselenin manevi ve felsefi boyutuna baktığımızda, modern dünyanın insanı doğadan koparan maddeci yaklaşımının, sorumluluk bilincini zayıflattığını görüyoruz. Eğer doğa sadece bir "kaynak deposu" olarak görülürse, onun üzerine kurulan düzen de sadece kâr odaklı olur. Fakat tabiat, korunması gereken bir emanet olarak görüldüğünde; üretim, dağıtım ve tüketim süreçleri de bir sorumluluk haline dönüşür. "Dr. Osman Bakar, International Institute of Islamic Thought, 'İnsanın yeryüzündeki konumu, doğayı bir tahakküm aracı olarak değil, ilahi bir emanet olarak yöneten bir halifelik bilincini gerektirir; gerçek refah, doğayla uyumlu ve adil bir bölüşümle sağlanır', The History and Philosophy of Islamic Science, Cambridge, 1999"[2] tespitiyle, modern insanın hırsına karşı ahlaki bir denge önerir.

İnsanlık, teknolojik sıçramalarıyla dünyayı dönüştürdü fakat bu dönüşümün sonucunda oluşan eşitsizlikleri yönetmekte zorlanıyor. İlerleme, yalnızca daha hızlı makineler üretmek değil; bu makinelerin çıktısını daha adil bir şekilde dağıtabilme iradesidir. Gelecek, teknolojiyi bir egemenlik aracı olarak görenlerin değil, onu bir paylaşım ve adalet köprüsüne dönüştürenlerin, emanet bilincine sahip medeniyetlerin inşa edeceği bir yer olacaktır. Gerçek zenginlik, stoklanan üretimde değil, açlığı tarihe gömecek kadar güçlü bir vicdani ve siyasi organizasyondadır.

[1] Vandana Shiva, Navdanya, "Gıda egemenliği, yerel toplulukların kendi tohumlarını koruması ve doğal dengeyi gözeten üretim biçimlerine dönmesiyle mümkündür, aksi takdirde endüstriyel tarım sadece eşitsizliği derinleştirir", Who Really Feeds the World?, Kaliforniya, 2016

[2] Dr. Osman Bakar, International Institute of Islamic Thought, "İnsanın yeryüzündeki konumu, doğayı bir tahakküm aracı olarak değil, ilahi bir emanet olarak yöneten bir halifelik bilincini gerektirir; gerçek refah, doğayla uyumlu ve adil bir bölüşümle sağlanır", The History and Philosophy of Islamic Science, Cambridge, 1999