İnsan Sıfırdan Canlı Bir Organizma Üretemez

Sentetik Biyoloji ve Mevcut Olanın Üzerine İnşa Etmek

Son yıllarda "yapay yaşam" başlığıyla duyurulan çalışmalar, genellikle var olan bir yaşam formunun parçalarını değiştirmekten öteye gidememektedir. Bilim dünyasının en prestijli isimlerinden biri olan J. Craig Venter, "Biz aslında sıfırdan bir yaşam yaratmadık, mevcut bir hücrenin içine sentetik olarak ürettiğimiz bir yazılımı yerleştirdik ve hücrenin bu yeni yazılımla çalışmasını sağladık"[1] itirafıyla, biyolojik temelin (donanımın) hâlâ doğadan ödünç alındığını belirtmiştir. Bilim insanları bir bakterinin genomunu bilgisayarda tasarlayıp sentezleyebilirler ancak o genomun canlanabilmesi için yine canlı bir hücrenin sitoplazmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu durum, yaşamın sadece bir "yazılım" değil, yazılım ile donanımın birbirinden ayrılmaz bir bütünlük içinde olduğu bir "bütünleşik sistem" olduğunu kanıtlamaktadır.

Biyolojik sistemlerin bu aşırı hassas düzeni, sadece rastlantısal bir araya gelişlerle açıklanamayacak kadar karmaşıktır. Lehigh Üniversitesi’nden biyokimyacı Michael Behe, "Hücre içindeki moleküler makineler, 'indirgenemez karmaşıklık' sergiler; yani sistemin çalışması için tüm parçaların aynı anda ve aynı yerde kusursuz bir uyumla bulunması gerekir, tek bir parçanın eksikliği sistemi işlevsiz kılar"[2] diyerek, yaşamın tesadüfi bir kimyasal çorbadan ziyade, derin bir tasarım ve amaçlılık barındırdığını savunur. Behe’nin bu perspektifi, inanç dünyası ile bilimsel veriler arasında köprü kurarak, yaşamın arkasındaki "aklı" sorgulayan bir denge unsuru oluşturmaktadır. Teknolojimiz metal ve silikon üzerinde ne kadar ilerlerse ilerlesin, bir hücrenin içindeki ribozomun protein sentezleme hızına veya DNA polimerazın hata düzeltme yeteneğine henüz yaklaşamamıştır.

[1] J. Craig Venter, J. Craig Venter Institute, "Biz aslında sıfırdan bir yaşam yaratmadık, mevcut bir hücrenin içine sentetik olarak ürettiğimiz bir yazılımı yerleştirdik ve hücrenin bu yeni yazılımla çalışmasını sağladık", Science Journal, Maryland, 2010

[2] Michael Behe, Lehigh University, "Hücre içindeki moleküler makineler, 'indirgenemez karmaşıklık' sergiler; yani sistemin çalışması için tüm parçaların aynı anda ve aynı yerde kusursuz bir uyumla bulunması gerekir", Darwin's Black Box, New York, 1996

Bilgi Teorisi ve Yaşamın Geleceği

İnsan aklı, doğayı taklit ederek uçaklar ve bilgisayarlar yapmış olsa da, doğanın en küçük yapı taşı olan hücrenin mimarisi karşısında hayranlık ve acziyet karışımı bir duygu içindedir. Bir tavuk yumurtasının içindeki genetik programın, sadece sıcaklık ve zaman faktörüyle tam teşekküllü, görebilen, duyabilen ve hareket edebilen bir canlıya dönüşmesi, mühendislik terminolojisiyle açıklanması imkânsız bir "kendi kendine organize olma" sürecidir. MIT’den fizikçi Jeremy England, "Yaşamın fiziksel yasalarla çelişmediğini, aksine maddenin dışarıdan gelen enerjiyi dağıtma biçiminin bir sonucu olabileceğini"[1] ileri sürse de, bu durum yaşamın içindeki "bilgi" (information) boyutunu açıklamaya yetmemektedir. Maddeye can veren şey, atomların dizilimi değil, o dizilimin taşıdığı anlam ve işlevsel koddur.

Biyolojik yaşamın bu aşılmaz sınırı, insanı hem teknik hem de felsefi bir muhasebeye zorlamaktadır. Yapay zekâ sistemleri bugün milyarlarca parametreyi saniyeler içinde işleyebilirken, en gelişmiş robotlarımız bile bir amipin çevreye uyum sağlama ve hayatta kalma becerisine sahip değildir. Bu gerçeklik, bilimin keşif yolculuğunu kamçılayan bir motor görevi görürken, aynı zamanda evrendeki yerimiz ve varoluşumuzun derinliği üzerine bizi yeniden düşünmeye davet etmektedir. İnsanlık, maddeyi şekillendirme gücüyle dünyayı değiştirse de, yaşamın sırrına olan yolculuğu, her yeni keşifte biraz daha derinleşen bir hayranlıkla devam edecektir.

[1] Jeremy England, Massachusetts Institute of Technology, "Maddenin ışık ve ısı gibi dış enerjileri soğurup dağıtma biçimi, atomların kendilerini yaşam benzeri yapılara dönüştürmesini fiziksel olarak zorunlu kılabilir", Journal of Chemical Physics, Boston, 2013