Modern Çağın Sessiz Çığlığı Depresyon

Beyin Kimyasının Dansı ve Mutluluğun Göreceliliği

Beynimiz, milyarlarca nöronun karmaşık bir koreografi sergilediği bir laboratuvardır. Serotonin, dopamin ve norepinefrin gibi kimyasal haberciler, bizim ne zaman "mutlu" veya "motivasyonu yüksek" hissedeceğimize karar veren gizli yöneticilerdir. Ancak, sadece kimyasal dengeye odaklanmak, insanı sadece biyolojik bir makine olarak görme hatasına düşürür. Francis Collins’in, insan genomunun şifrelerini çözerken ifade ettiği gibi, biyolojik yapımız karmaşık olduğu kadar, bu yapının ötesinde anlam arayışına dair derin bir katman da barındırır[1]. Depresyondaki bir birey için dünya, sadece bir kimya deneyi değil, renklerin griye boyandığı, zamanın akışının durduğu bir varoluşsal çıkmazdır.

Pek çok insan, depresyonun zayıf bir iradenin sonucu olduğunu düşünür; bu, ayağı kırılan birine "yürüme iradesini göster" demek kadar mantıksızdır. Nevzat Tarhan, nöropsikiyatrik yaklaşımlarıyla, insan davranışının ve duygularının kökeninde yatan bu biyolojik temeli, toplumsal ve ailevi dinamiklerle ustalıkla birleştirir[2]. Bize göre, depresyon, ruhun bir protestosudur. Bedenin, daha fazla "hız yapamazsın" uyarısıdır. İnsan, kendi içinde bir yerlerde, artık sahte mutluluklara, yapay hazlara ve bitmek bilmeyen başarı baskısına "dur" demektedir. Modern birey, adeta kendi mutluluğunun esiri haline gelmiştir; her saniye mutlu olma zorunluluğu, aslında en büyük mutsuzluk kaynağıdır.

[1] Collins, F. S. (2006). The Language of God: A Scientist Presents Evidence for Belief. Free Press. (İnsan genomunun karmaşıklığı ile varoluşsal anlam arayışı arasındaki dengeyi irdeleyen, bilimsel veri temelli önemli bir yaklaşımdır.)

[2] Tarhan, N. (2014). Pozitif Psikoloji. Timaş Yayınları. (Davranış bilimleri ve nöropsikiyatri ışığında, depresyonun toplumsal ve bireysel kökenlerine dair çözüm odaklı bir çalışma.)

Ruhsal Yorgunluktan Varoluşsal Boşluğa: İnsan Olmanın İkilemi

Depresyonun en ironik tarafı, kişinin her şeye sahip olduğu anlarda bile aslında hiçbir şeye sahip değilmiş gibi hissetmesidir. Modern konfor alanlarımızda, bir tuşla dünyanın öbür ucundaki bilgiye ulaşabilir, lüks araçlarla hayatı hızlandırabiliriz; ancak aynı hız, zihinsel dinginliğimizi de alıp götürür. İnsan, biyolojik evrimini tamamlamış olsa da, zihinsel evrimi hala bu "hız çağının" yarattığı anlamsızlık boşluğunda bocalıyor. Metaforik olarak ifade edecek olursak, ruhumuz bir antika saat gibi yavaş çalışmak isterken, modern dünya bizden bir dijital saat hızıyla işlem yapmamızı bekliyor. Bu uyumsuzluk da, kaçınılmaz olarak depresyonun kapısını aralıyor.

Kişi, daha önce zevk aldığı faaliyetlerden uzaklaştığında, sosyal çevresiyle bağlarını kopardığında, aslında kendi kabuğuna çekilerek bir nevi "kış uykusuna" yatar. Ancak bu, doğadaki bir kış uykusu gibi yenilenmeyi değil, bir tür zihinsel donma halini beraberinde getirir. Uyku düzeninin bozulması, iştahın kaçması veya aşırı yemeye yönelme, aslında bedenimizin ruhsal dengesizliğe karşı verdiği çaresiz bir hayatta kalma refleksidir. Bir nevi, sistemin "güvenli moda" geçmesidir. Ancak bu güvenli mod, uzun süre devam ettiğinde kişinin gerçek dünyayla olan bağını kopartır ve onu daha da derin bir yalnızlığa hapseder.

Tedavi süreci, sadece bir ilaç reçetesiyle yürütülecek bir prosedür değildir. Bilişsel davranışçı terapiler, kişinin hatalı düşünce kalıplarını yeniden inşa etmesine yardımcı olurken, aynı zamanda kişinin kendi içsel potansiyeliyle barışmasını sağlar. Erken teşhis, bir binanın temelindeki çatlağı fark etmek gibidir; çatlak küçükken müdahale edilirse bina kurtarılabilir, ancak görmezden gelinirse, yapı kendi ağırlığı altında ezilmeye mahkumdur. Profesyonel destek almak, bir tür yenilgi değil, aslında insanın kendi zihinsel mimarisini tamir etme cesaretidir. İnsan, zihninin efendisi olma yolunda ilk adımı, kendi gerçekliğini kabul ederek atar. Bu, sadece bir iyileşme değil, aynı zamanda bir yeniden keşif sürecidir.