Kaplan, Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Sahne ve Görüntü Sanatları Bölümü'nden mezun olmuştur. Yüksek lisans ve doktora çalışmalarını İngiltere'de, East Anglia Üniversitesi ve Londra Üniversitesi (SOAS) bünyesinde tamamlamıştır. Akademik kariyeri boyunca iletişim bilimi, sinema ve düşünce tarihi üzerine derinlemesine araştırmalar yapmıştır.
Yusuf Kaplan'ın düşünce dünyasının merkezinde "Medeniyet Tasavvuru" kavramı yer alır. Batı modernitesinin epistemolojik sınırlarını eleştiren Kaplan, İslam medeniyetinin varlık, bilgi ve değerler dünyasını yeniden inşa etmeyi hedefler.
1. İnsanın Fıtratı ve Medeniyet Eleştirisi "İnsanın Fıtratı ve Medeniyetin Şiddetle İmtihanı" başlıklı çalışması, modern dünyanın fıtrattan (insanın doğal ve yaratılış özünden) kopuşunu analiz eder. Kaplan'a göre, modern medeniyetin kurucu iradesi güç ve şiddet üzerine inşa edilmiştir; bu da insanın hem kendi özüyle hem de tabiatla olan ilişkisini zedelemiştir.
2. Eğitim ve Gelecek İnşası Kaplan, Türkiye'de özgün bir eğitim modelinin geliştirilmesi gerektiğini savunur. Bu amaçla "Eğitim Değil, Maarif" ilkesini vurgulayarak, sadece teknik bilgi veren bir sistem yerine, ruhu ve zihni aynı anda inşa eden bir model önerir. Genç nesillere yönelik yürüttüğü okuma grupları ve müfredat çalışmalarıyla bu düşüncesini pratiğe dökmeye çalışmaktadır.
3. Medya ve Sinema Eleştirisi İletişim doktoru olması hasebiyle, görsel kültürün toplumları nasıl dönüştürdüğünü ve "imgeler dünyasının" insan gerçekliğini nasıl perdelediğini eleştirel bir dille kaleme alır.
Yazarlık: Uzun yıllardır Yeni Şafak gazetesinde köşe yazıları yazmaktadır.
Televizyon: TVNET ve Ülke TV gibi mecralarda medeniyet ve düşünce odaklı programlar hazırlayıp sunmaktadır.
Yansıma ve Çeviri: Fransız ve İngiliz düşünürlerden (özellikle Michel Foucault, Edward Said gibi isimlerin yaklaşımları üzerinden) yaptığı çıkarımlar ve çevirilerle Türk düşünce hayatına katkıda bulunmuştur.
Yusuf Kaplan, günümüzde özellikle "Medeniyet Fikri" etrafında kümelenen bir entelektüel çevrenin öncü isimlerinden biri olarak kabul edilir.