Amerika’nın Böbürlenmesine Bakmayın: Propaganda ile Gerçek Arasındaki ABD

Bakmayın siz Amerika’nın böbürlendiğine… “Biz dünyanın en güçlüsüyüz, en zenginiz, en özgürüz, en demokratız” diye kendisini anlatıp durmasına. Amerika’nın gerçekten çok güçlü olduğu alanlar var; bunu inkâr etmek mümkün değil. Ekonomisi, teknolojisi, üniversiteleri, askeri gücü, kültür endüstrisi ve özellikle küresel medya üzerindeki etkisi tartışılmaz.

Ama mesele başka.

Bir ülkenin ne kadar güçlü olduğunu, sadece gökdelenlerinin yüksekliğiyle, borsasının büyüklüğüyle veya dünyanın dört bir yanında bulunan askerî üslerinin sayısıyla ölçemezsiniz.

Asıl soru şudur:

O ülkede sıradan bir insanın başına kötü bir şey geldiğinde devlet onun yanında mı?

İşte burada Amerika’nın parlak vitrini ile arka odası birbirinden ayrılmaya başlıyor.

Paranız yoksa hastalanmayın!

Amerika’da sağlık sistemi denildiğinde akla dünyanın en ileri hastaneleri gelir. Gerçekten de tıp alanında son derece gelişmiş kurumları vardır. Dünyanın dört bir yanından insanlar tedavi olmak için Amerika’ya gider.

Fakat bu hastanelerin kapısından içeri girmek ile o tedavinin bedelini karşılayabilmek aynı şey değildir.

Amerika’da sağlık hizmetlerinin önemli bir bölümü son derece pahalıdır. Sigortanız yetersizse veya hiç sigortanız yoksa, hastalık yalnızca bedeninizi değil, banka hesabınızı da vurabilir.

İnsan bazen “Hastalandım” demez.

“Maddi olarak battım” der.

İşte Amerikan rüyasının en büyük çelişkilerinden biri burada ortaya çıkıyor. Dünyanın en zengin ülkelerinden birinde yaşayan insan, ağır bir hastalıkla karşılaştığında ekonomik olarak büyük bir sarsıntı yaşayabiliyor.

Peki o zaman insanın aklına ister istemez şu soru geliyor:

Madem Amerika bu kadar kötü, insanlar neden akın akın Amerika’ya gitmek istiyor?

İşte meselenin en ilginç tarafı da burada.

Hollywood!

Sinema yalnızca eğlendirme aracı değildir. Aynı zamanda güçlü bir kültürel propaganda aracıdır.

Amerikan filmlerinde büyük evler, büyük arabalar, dev alışveriş merkezleri, geniş yollar, gökdelenler, üniversiteler, özgür gençler, sınırsız tüketim ve başarı hikâyeleri görürüz.

Amerika çoğu zaman bir ülke olarak değil, bir hayal olarak pazarlanır.

Çocukluğundan itibaren Amerikan filmleri izleyen bir insanın zihninde zamanla şöyle bir denklem oluşabilir:

Amerika = özgürlük + para + başarı + konfor.

Oysa gerçek hayat Hollywood senaryosu değildir.

Amerika’da da işsizlik vardır, evsizlik vardır, yoksulluk vardır, sağlık hizmetlerine erişimde eşitsizlik vardır ve insanların ekonomik olarak ciddi sıkıntılar yaşadığı bölgeler vardır.

Üstelik Amerika’ya giden herkes milyoner olmuyor.

Tam tersine…

Amerikan rüyasının peşinden gidenlerin önemli bir bölümü, o rüyanın faturasıyla karşılaşınca işin hiç de filmlerde anlatıldığı gibi olmadığını anlıyor.

Rusya ve Çin’e bakınca ne görüyoruz?

Şimdi burada başka bir gariplik ortaya çıkıyor.

Amerika’nın siyasi ve medya söyleminde Rusya ve Çin çoğu zaman otoriter, geri kalmış veya insan hayatının değer görmediği ülkeler olarak resmediliyor.

Elbette Rusya ve Çin’in siyasi sistemlerini eleştirecek çok sayıda konu vardır. Özellikle özgürlükler, siyasal muhalefet, basın özgürlüğü ve devletin birey üzerindeki gücü konusunda ciddi tartışmalar bulunmaktadır.

Bunları görmezden gelmek doğru değildir.

Fakat bir ülkeyi yalnızca siyasi sistemi üzerinden değerlendirmek de başka bir yanılgıdır.

Vatandaşın barınma, sağlık, eğitim ve temel ihtiyaçlara erişimi de devletin başarısının bir parçasıdır.

Rusya’da ve Çin’de sosyal devletin farklı biçimleri bulunmaktadır. Vatandaşların temel ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik devlet mekanizmaları Amerika’dan farklı bir anlayışla çalışmaktadır.

Burada yapılması gereken, “Rusya mükemmel, Çin mükemmel, Amerika kötü” demek değildir.

Bu, bir propagandayı başka bir propagandayla değiştirmek olur.

Mesele şu soruyu sorabilmektir: Bir ülkenin vatandaşı gerçekten ne kadar güvende?

Evi var mı?

Sağlık hizmetine ulaşabiliyor mu?

Çocuğunu okutabiliyor mu?

İşini kaybettiğinde tamamen ortada mı kalıyor?

Yaşlandığında ne olacak?

İşte devlet dediğimiz mekanizmanın gerçek sınavı budur.

Yapay zekâ bile bazen propaganda yapıyor!

İşin daha da ilginç tarafı, bugün bilgiye ulaşmak için kullandığımız yapay zekâ sistemlerinin bile zaman zaman ülkeler hakkında oldukça tek taraflı anlatılar üretebilmesi.

Amerika denildiğinde demokrasi, özgürlük, refah ve teknoloji…

Rusya denildiğinde otoriterlik…

Çin denildiğinde baskı…

Kuzey Kore denildiğinde ise neredeyse yalnızca açlık ve diktatörlük…

Elbette Kuzey Kore’deki siyasi rejimi savunacak değilim. Kimse benden bunu beklemesin.

Ancak bir ülkeyi eleştirirken bile gerçekleri seçerek değil, bütünüyle görmek gerekir.

Kuzey Kore’de halkın yaşam standartlarının düşük olduğu, ekonomik sorunların ve siyasi baskının ciddi boyutlarda bulunduğu biliniyor. Fakat bir ülke hakkında yalnızca dışarıdan üretilmiş kalıplarla konuşmak da doğru değildir.

Çünkü propaganda tam olarak bunu yapar.

Bir ülkenin bütününü göstermez; size göstermek istediği kısmını gösterir.

Amerika’nın demokrasi dersi vermesi ise ayrı bir hikâye!

Amerika’nın dünyaya demokrasi dersi vermesi bana zaman zaman gerçekten gülünç geliyor.

Çünkü demokrasi yalnızca sandığa gitmek değildir.

Demokrasi; hukukun üstünlüğü, fırsat eşitliği, adalete erişim, özgür basın, kuvvetler ayrılığı ve vatandaşın devlet karşısında gerçekten korunmasıdır.

Parası olanın çok daha güçlü hukukî imkânlara sahip olduğu, iyi bir avukata erişimin maddi güce bağlı olabildiği bir sistemde “herkes kanun önünde eşittir” demek kolaydır.

Ama bunu hayata geçirmek başka bir meseledir.

Dahası, Amerika’nın dış politikası da kendi demokrasi söylemiyle her zaman örtüşmemiştir.

Washington yönetimleri tarih boyunca dünyanın farklı bölgelerinde demokratik değerlerle hiç de bağdaşmayan yönetimlerle işbirliği yapmıştır.

Krallar…

Diktatörler…

Askerî rejimler…

Otoriter liderler…

İş Amerika’nın çıkarlarına geldiğinde, dün demokrasi düşmanı ilan edilen bir yönetim bugün “stratejik ortak” oluvermiştir.

Demek ki mesele bazen demokrasi değil, çıkar meselesidir.

Türkiye’ye demokrasi dersi verenlerin, başka ülkelerde demokrasinin olmadığı yönetimlerle el sıkışması da işin ironik tarafıdır.

Bu nedenle Amerika’nın demokrasi söylemini eleştirmek Amerika düşmanlığı değildir.

Tam tersine, Amerika’nın kendi ilan ettiği değerlere gerçekten uymasını istemektir.

Amerika’yı küçümsemek de, Amerika’ya tapmak da yanlış

Burada bir parantez açmak gerekiyor.

Amerika’yı eleştirirken başka bir hataya düşmemeliyiz.

Amerika’nın bilim, teknoloji, üniversite, girişimcilik, sinema, müzik, savunma sanayii ve ekonomik üretim alanlarında dünyaya yaptığı katkılar ortadadır.

Amerikan üniversiteleri hâlâ dünyanın en önemli araştırma merkezleri arasındadır.

Teknoloji şirketleri küresel ekonominin yönünü belirlemektedir.

Dolayısıyla mesele Amerika’nın güçlü olup olmadığı değildir.

Mesele, gücün nasıl kullanıldığıdır.

Amerika güçlüdür.

Ama güçlü olmak, her konuda haklı olmak anlamına gelmez.

Zengin olmak, toplumdaki bütün insanların refah içinde yaşadığı anlamına gelmez.

Dünyanın en güçlü ordusuna sahip olmak, dünyanın en demokratik ülkesi olmak anlamına gelmez.

Ve bütün bunların ötesinde, bir ülkenin kendi propagandasını dünyaya kabul ettirebilmesi, o propagandanın gerçek olduğu anlamına hiç gelmez.

Sonuçta Amerika da diğer ülkeler gibi bir ülkedir.

Ne şeytandır ne melektir.

Ne bütün kötülüklerin kaynağıdır ne de insanlığın kurtarıcısı.

Onu asıl tehlikeli hâle getiren şey, yalnızca sahip olduğu askerî ve ekonomik güç değil; kendi hikâyesini dünyanın geri kalanına anlatma gücüdür.

İşte asıl mesele budur.

Amerika yıllardır kendisini dünyanın özgürlük ve demokrasi sembolü olarak pazarlıyor.

Fakat bugün dünya değişiyor.

Çin yükseliyor.

Rusya yeniden küresel güç mücadelesinde ağırlık kazanıyor.

Hindistan büyüyor.

Yeni ekonomik ve siyasi merkezler ortaya çıkıyor.

Dünya artık tek merkezli bir yapı olmaktan çıkıyor.

Bu değişimin karşısında Amerika’nın yapması gereken şey, daha fazla propaganda yapmak değil.

Kendi evinin önünü temizlemektir.

Vatandaşının sağlık sorununu çözmek…

Yoksulluğu azaltmak…

Evsizliği önlemek…

Adalete erişimi güçlendirmek…

Siyasi sistemindeki para etkisini azaltmak…

Ve dış politikada demokrasi söylemi ile çıkar politikası arasındaki uçurumu kapatmak…

Çünkü dünya artık sadece Hollywood filmlerine bakarak karar vermiyor.

İnsanlar ülkeleri karşılaştırıyor.

İstatistiklere bakıyor.

İnternetten farklı kaynaklara ulaşıyor.

Ve en önemlisi, Amerikan rüyasının reklamını izlemekle Amerikan rüyasını yaşamanın aynı şey olmadığını yavaş yavaş öğreniyor.

Amerika bundan sonra da dünyanın en önemli ülkelerinden biri olabilir.

Ama bunun yolu, sürekli “Biz en iyiyiz” demekten geçmiyor.

Çünkü tarih bize çok basit bir ders veriyor:

Kendini dünyanın merkezine koyan imparatorluklar, bir süre sonra dünyanın gerçekten kendilerinin etrafında dönmediğini fark ederler.

Amerika için de mesele artık budur.

Ya kendi anlattığı demokrasi, özgürlük ve refah hikâyesini gerçek hayatla buluşturacak…

Ya da bir gün kendi propagandasının altında ezilecek.

Çünkü hiçbir ülke, sonsuza kadar yalnızca kendi anlattığı hikâyeyle ayakta kalamaz.

14 Ağustos  2026 -Bülent KÜÇÜK-