İngilizcenin Küresel Egemenlik Serüveni

Hollywood ve Hayallerin Ortak Dili

İngilizcenin hakimiyeti sadece fabrikalar ve laboratuvarlarla sınırlı kalsaydı, belki de sadece "teknik bir araç" olarak kalabilirdi. Ancak 20. yüzyılın başında ABD'nin yükselişiyle birlikte bu dil, duyguların, hayallerin ve popüler kültürün de ana taşıyıcısı oldu. Sinema endüstrisinin, özellikle Hollywood'un küresel bir dev haline gelmesi, İngilizceyi dünyanın en uzak köylerindeki insanların bile aşina olduğu bir "arzu dili"ne dönüştürdü. İnsanlar sadece İngilizceyi öğrenmediler; bu dille anlatılan hikâyelere, müziğe ve yaşam tarzına hayranlık duydular.

Stanford Üniversitesi’nden tarihçi Niall Ferguson, bu durumu imparatorluk mirasının kültürel bir evrimi olarak görür ve şöyle der: "İngiliz İmparatorluğu'nun en kalıcı mirası toprak değil, serbest ticaret, hukuk sistemi ve hepsinden önemlisi sinemadan müziğe kadar uzanan küresel bir standart haline gelen İngiliz dilidir."[1] Ferguson’a göre, bir dilin gerçek gücü sadece ordularda değil, o dilin ürettiği "yumuşak güçte" (soft power) gizlidir. Amerikan sineması, İngilizceyi bir zorunluluktan çıkarıp bir moda, bir statü sembolü haline getirdi. Bugün dünya genelinde tüketilen popüler müziğin ve gişe rekortmeni filmlerin ezici çoğunluğunun İngilizce olması, dilin zihinlerdeki hegemonyasını her gün yeniden üretmektedir.

[1] Niall Ferguson, Stanford University, "Empire: How Britain Made the Modern World", Penguin Books, Londra, 2004.

Dijital Devrim ve Küresel İletişim Otobanı

Yirminci yüzyılın ikinci yarısında başlayan elektronik devrimi, İngilizceyi bir "geleneksel dil" olmaktan çıkarıp dijital dünyanın "işletim sistemine" dönüştürdü. Bilgisayarların icadı, internetin protokolleri ve bugün yapay zeka ile ulaştığımız nokta, bu dili dünyanın ortak hafızası kıldı. Küreselleşme, iletişim ve ulaşım yüzyılına tam hızla denk geldiğinde, İngilizce artık sınır tanımayan bir köprüye dönüştü. Yazılımdan havacılığa, finanstan akademik yayıncılığa kadar her alan, İngilizceyi "en küçük ortak payda" olarak kabul etti.

Brezilyalı tarihçi Braulio Vincenzi, İber dillerinin neden bu küresel yarışta geride kaldığını analiz ederken şu tespiti yapar: "İspanyollar ve Portekizliler gittikleri topraklarda dini ve kültürel bir asimilasyon hedeflediler; ancak İngilizler ve Amerikalılar daha pragmatik davranarak teknolojiyi, ticareti ve eğlenceyi ön plana aldılar, bu da dillerinin bir 'araç' olarak daha kolay kabul görmesini sağladı."[1] Bu pragmatizm, dilin esnekliğini ve yeni kavramlara hızla uyum sağlamasını da beraberinde getirdi. Bugün internet üzerindeki verinin yarısından fazlasının İngilizce olması, bu dilin sadece bir iletişim aracı değil, bilginin kendisi olduğunu kanıtlamaktadır.

Meselenin manevi ve geleneksel boyutunda ise, bu tek tipleşmenin getirdiği kültürel aşınma tartışılmaktadır. Dr. Seyyid Hüseyin Nasr, teknoloji ve popüler kültür dilinin geleneksel yapılar üzerindeki etkisine dikkat çekerek şöyle der: "Modern dünyada İngilizce, sadece pratik bir kolaylık sağlamakla kalmaz; beraberinde getirdiği seküler ve tüketim odaklı dünya görüşüyle yerel dillerin ve inançlı bilim anlayışının ruhunu yaralamaktadır."[2] Nasr’a göre, dilin bu denli teknolojik ve sanatsal bir baskıyla hakim olması, insanlığın binlerce yıllık düşünce çeşitliliğini tek bir potada eritme riski taşımaktadır.

Bugün geldiğimiz noktada İngilizce; elektriğin, dijital verinin, Hollywood sahnelerinin ve küresel sermayenin ortak sesidir. Coğrafi keşiflerin açtığı yollardan ilerleyen teknoloji ve sanat, İngilizceyi bir "yabancı dil" olmaktan çıkarıp küresel bir "yaşam platformu" konumuna yükseltmiştir. Bir dâhinin laboratuvarında bulduğu formül veya bir yönetmenin kamerasından çıkan sahne, bugün ancak bu alfabe ile dünyaya ulaşabilmekte ve karşılık bulmaktadır. Okuyucu bu makaleyi bitirdiğinde şu gerçeği hissedecektir: Bir dili küresel kılan şey, o dille ne kadar çok hayal kurulabildiği ve ne kadar çok veri üretilebildiğidir.

 [1] Braulio Vincenzi, "The Iberian Colonies and the Failure of Global Language Hegemony", Historical Linguistics Review, Madrid, 2018.

[2] Seyyid Hüseyin Nasr, George Washington University, "Modern Dünyada Geleneksel İslam ve Teknolojik Dilin Tahribatı", İnsan Yayınları, İstanbul, 2010.