Uyuşturucu Baronları Kimdir? Uyuşturucu Kartelleri Nedir?

Küresel Narkotik Ekonomisi ve İşleyiş Mekanizması

Uyuşturucu kartellerinin çalışma prensibi, yasal küresel ticaret yollarını ve modern küreselleşmenin sunduğu serbest dolaşım imkanlarını sistematik olarak suistimal etmeye dayanır. Bir kartelin operasyonel döngüsü, üretim aşamasında yerel çiftçilere nakit avanslar vererek ürünü tarlada garantilemesiyle başlar; ardından bu hammadde, ileri teknolojiyle donatılmış gizli laboratuvarlarda işlenerek yüksek saflıkta maddeye dönüştürülür. Dağıtım aşaması ise modern lojistik biliminin sınırlarını zorlayan bir yaratıcılık barındırır: Özel yapım yarı-batık denizaltılar, sınır ötesi tüneller, insansız hava araçları ve her gün on binlercesi limanlara yanaşan devasa konteyner gemileri bu ağın görünmez parçalarıdır. Moisés Naím’in analizlerine göre, kartellerin en büyük maliyet kalemi üretim değil, "pazara giriş" ve "paranın aklanması" süreçleridir. Devletlerin 1970'lerden bu yana sürdürdüğü "uyuşturucuya karşı savaş" (War on Drugs) politikaları, çoğu zaman bu ağların sadece fiziksel uçlarını ve sokak düzeyindeki satıcılarını etkisiz hale getirebilmektedir. Oysa organizasyonun asıl beyni olan finansal ve idari merkezler, hukuki boşluklardan faydalanarak korunaklı bölgelerde ve dijital finans dünyasının karanlık koridorlarında faaliyetlerini kesintisiz sürdürmeye devam etmektedir. Bu esneklik, kartellerin bir tedarik rotası kapandığında dakikalar içinde alternatif bir rotayı devreye alabilecek teknolojik ve finansal güce sahip olmalarından kaynaklanır. "Küresel yeraltı ekonomisi, ulus devletlerin sınırlarını aşan ve yasal ekonomiyle simbiyotik bir ilişki içinde yaşayan devasa bir güçtür."[2]

Yasal Statü Tartışmaları ve Politika Değişimleri: Hollanda ve ABD Örnekleri

Dünya genelinde uyuşturucuyla mücadele paradigması, özellikle son yirmi yılda radikal bir kabuk değişimine uğramaktadır. Birçok ülke, katı yasaklama politikalarının sadece kartellerin kâr marjlarını artırdığını, sokak şiddetini körüklediğini ve halk sağlığı krizlerini derinleştirdiğini savunarak "zarar azaltma" (harm reduction) modellerini benimsemeye başlamıştır. Bu değişimin en bilinen örneği olan Hollanda, 1976 yılından bu yana uyguladığı "hoşgörü politikası" (gedoogbeleid) ile esrarın (marijuana) belirli miktarlarda satışına ve kullanımına, teorik olarak yasal olmasa da pratik olarak müdahale etmemektedir. Bu stratejinin temel amacı, "yumuşak" uyuşturucu kullanıcılarını ağır suç şebekelerinin etkisinden koparmak ve devlet denetimindeki bir gri alan yaratmaktır. Benzer şekilde, Amerika Birleşik Devletleri'nde federal düzeydeki yasak sürse de, Kaliforniya, Colorado ve New York gibi ekonomik açıdan devasa eyaletler esrarı tamamen yasallaştırmıştır. Bu eyaletlerde esrar artık ruhsatlı işletmelerde, belirli kalite standartlarında satılmakta ve devlet tarafından yüksek oranlarda vergilendirilmektedir. Bu yeni yaklaşım, uyuşturucunun zararsız olduğu savına değil, aksine piyasanın kontrolsüz suç örgütlerinin elinden alınıp şeffaf, denetlenebilir ve vergilendirilebilir bir yasal çerçeveye oturtulması mantığına dayanmaktadır. Bu durum, kartellerin en büyük gelir kaynaklarından birini doğrudan devlet eliyle kurutma girişimi olarak da okunabilir."Uyuşturucu kullanımını kriminalize etmek yerine düzenlemek, hem halk sağlığını korumada hem de organize suçun finansmanını kesmede daha etkili bir araç olabilir."[3]

[1] Tom Wainwright, The Economist, "Karteller, şiddet uygulayan çetelerden ziyade, maliyetleri minimize edip kârı maksimize etmeye çalışan sofistike birer perakende devi gibi çalışırlar", Narconomics: How to Run a Drug Cartel, Londra, 2016

[2] Moisés Naím, Carnegie Endowment for International Peace, "Küresel yeraltı ekonomisi, ulus devletlerin sınırlarını aşan ve yasal ekonomiyle simbiyotik bir ilişki içinde yaşayan devasa bir güçtür", Illicit: How Smugglers, Traffickers, and Copycats are Hijacking the Global Economy, New York, 2005

[3] Robert J. MacCoun, Stanford Law School, "Uyuşturucu kullanımını kriminalize etmek yerine düzenlemek, hem halk sağlığını korumada hem de organize suçun finansmanını kesmede daha etkili bir araç olabilir", Drug War Heresies: Learning from Other Vices, Times and Places, Cambridge, 2001